فصل پنجم در بيان آنكه ارواح هريكى جا كجا گرفتند ( 13 ) چون مراتب ارواح تمام شد ، و مراتب اجسام تمام گشت ، آن‌گاه مراتب ارواح در مراتب اجسام هريكى در هريكى مقام گرفتند . عرش مقام خاتم انبيا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء وى گشت ، و كرسى مقام ارواح اولوالعزم شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان هفتم مقام ارواح رسل شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان ششم مقام ارواح انبيا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان پنجم مقام ارواح اوليا شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان چهارم مقام ارواح اهل معرفت شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان سوم مقام ارواح زهّاد شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان دوم مقام ارواح عبّاد شد ، و صومعه و خلوت‌خانهء ايشان گشت ، و آسمان اول مقام ارواح مؤمنان شد و صومعه و خلوت خانهء ايشان گشت . و طبايع چهارگانه 93 در عناصر چهارگانه مقام گرفتند . نه مرتبه علوى آمدند ، و چهار مرتبه سفلى آمدند ، و مرتبهء خاك اسفل السافلين آمد ، و مرتبهء عرش اعلى العليين آمد ، پس عرش اعلى العليين است ، و خاك اسفل‌السافلين است . ( 14 ) اى درويش ! جمله ارواح هريك از مقام خود به اين مرتبهء اسفل السافلين نزول مىكنند ، و بر مركب قالب سوار مىشوند ، و به واسطهء قالب كمال خود حاصل مىكنند ، و باز از اينجا عروج مىكنند و به مقام اوّل خود مىرسند . و چون به مقام اوّل خود رسيدند ، عروج هريك تمام شد ، و دايرهء هريك تمام گشت . و چون دايره تمام مىشود ، ترقّى ممكن نمىماند . ترقّى تا بدينجا بيش نيست كه هريك تا به مقام اوّل خود رسند ، ارواح مؤمنان تا به آسمان اوّل ، و ارواح عبّاد تا به آسمان دوم ، و ارواح زهّاد تا به آسمان سوم ، همچنين هر نه مرتبه هريك تا به مقام اوّل خود عروج كنند ، امّا از مقام اوّل خود درنتوانند گذشت . در راه ماندن ممكن است ، امّا از مقام اوّل خود درگذشتن ممكن نيست . در راه ماندن عبارت از آن است 94 كه روح هركه در مقام ايمان مفارقت كند ، بازگشت وى تا به آسمان اوّل خواهد بود ، و روح هركه در مقام عبادت مفارقت كند ، بازگشت وى تا به آسمان دوم خواهد بود ، و در جمله مقامات همچنين مىدان . هريك در هر مقامى كه مفارقت كنند ، بازگشت ايشان به اهل اين مقام باشد ، اگرچه از مقام بالاتر نزول كرده باشند ، و حيفى عظيم باشد كه كسى به مقام اوّل خود نتواند رسيد و در راه بماند . و آنكه